فیستول واژینال چیست؟
زایمان طولانی، عفونت، پرتودرمانی، سرطان‌ها و جراحی‌های لگن می‌توانند باعث ایجاد فیستول واژینال شوند. این شکاف‌ها زمانی ایجاد می‌شوند که بافت واژن می‌میرد و یک شکاف یا فیستول واژن بین واژن و اندام‌های دستگاه ادراری یا گوارشی ایجاد می‌شود. پزشک ممکن است فیستول واژن را به عنوان سوراخی در واژن توصیف کند که به ادرار، گاز یا مدفوع اجازهٔ عبور از واژن را می‌دهد. شایع‌ترین نوع آن فیستول وزیکوواژینال است که بین واژن و مثانه ایجاد می‌شود. با جراحی می‌توان فیستول را بست. در این مطلب از سایت دکتر فرشته دانشمند متخصص زنان اصفهان با علائم، علل ایجاد، تشخیص و درمان فیستول واژن بیشتر آشنا خواهید شد.
فیستول واژن و انواع آن
فیستول واژن یک سوراخ تونل‌مانند است که در دیوارهٔ واژن شکل می‌گیرد. واژن لوله‌ای عضلانی بین فرج و عضلات تناسلی خارجی و دهانهٔ رحم است. فیستول واژینال بین واژن و اندامی در سیستم ادراری یا دستگاه گوارش باز می‌شود. آسیب به بافت دیوارهٔ واژن باعث می‌شود سوراخی در جایی که نباید، ایجاد شود.
فیستول واژینال تناسلی-ادراری
فیستول‌های واژینال تناسلی-ادراری بین واژن یا رحم و اندام‌های دستگاه ادراری ایجاد می‌شوند. واژهٔ تناسلی-ادراری به دستگاه تناسلی و دستگاه ادراری اشاره دارد. انواع مختلف فیستول واژینال بر اساس محل و اندام‌هایی که تحت تأثیر قرار می‌گیرند نام‌گذاری می‌شوند. شایع‌ترین نوع آن فیستول وزیکوواژینال (فیستول مثانه) است. در این نوع فیستول سوراخی بین واژن و مثانه ایجاد می‌شود. فیستول واژینال تناسلی-ادراری موارد زیر را نیز شامل می‌شود:
فیستول حالبی-مهبلی
فیستول حالبی-مهبلی که بین واژن و حالب، یعنی لوله‌هایی که ادرار را از کلیه‌ها به مثانه می‌برند ایجاد می‌شود.
فیستول پیشاب‌راهی- مهبلی
فیستول پیشاب‌راهی- مهبلی که بین واژن و پیشاب‌راه، یعنی لوله‌ای که ادرار را از مثانه به خارج از بدن می‌برد ایجاد می‌شود. این نوع فیستول را فیستول مجرای ادرار نیز می‌نامند.
انواع دیگر فیستول واژینال
فیستول همچنین می‌تواند بین واژن و اندام‌های دستگاه گوارش ایجاد شود، از جمله:
فیستول انترواژینال که بین واژن و رودهٔ کوچک ایجاد می‌شود.
فیستول کولو واژینال که بین واژن و رودهٔ بزرگ (کولون) ایجاد می‌شود.
فیستول‌های رکتوواژینال که بین واژن و رکتوم ایجاد می‌شود؛ رکتوم یا راست‌روده قسمت تحتانی رودهٔ بزرگ است که مدفوع را از طریق مقعد از بدن خارج می‌کند.
علل ایجاد فیستول واژن کدامند؟
نبود خون‌رسانی به بافت واژن باعث مرگ بافت‌ها می‌شود. در نتیجه یک سوراخ یا فیستول در بافتی که خون به آن نرسیده ایجاد می‌شود. این شکاف‌ها می‌توانند در عرض چند روز یا طی چند سال ایجاد شوند. در موارد نادر شخص با فیستول مادرزادی واژن متولد می‌شود. علل فیستول واژن عبارت است از:
- زایمان طولانی
- پرتودرمانی به ناحیهٔ لگن
- پارگی واژن دهنگام زایمان یا اپیزیوتومی
- عفونت‌های رودهٔ بزرگ مانند دیورتیکولیت
- جراحی شکم یا لگن، از جمله سزارین و هیسترکتومی
- سرطان در ناحیهٔ لگن، مانند سرطان دهانهٔ رحم یا سرطان رودهٔ بزرگ
- بیماری‌های التهابی روده (IBD) مانند بیماری کرون و کولیت اولسراتیو یا کولیت زخمی
بررسی علائم فیستول واژن
فیستول تناسلی-ادراری که بین واژن و اندام‌های سیستم ادراری ایجاد می‌شود ممکن است باعث ایجاد علائم زیر شود:
- بوی مزمن ادرار
- رابطهٔ جنسی دردناک یا دیسپارونی
- نشت مداوم ادرار یا بی‌اختیاری ادرار
- تحریک پوست واژن، فرج و ورودی واژن یا پرینه، یعنی ناحیهٔ بین واژن و مقعد
- عفونت‌های مکرر دستگاه ادراری (UTIs)، عفونت‌های کلیه (پیلونفریت) یا عفونت‌های واژن (واژینیت)
فیستول‌هایی که بین واژن و اندام‌های دستگاه گوارش ایجاد می‌شود ممکن است باعث ایجاد علائم زیر شود:
- درد شکم
- کاهش وزن بی‌دلیل
- رابطهٔ جنسی دردناک
- ترشحات بدبو از واژن
- تهوع و استفراغ یا اسهال
- عفونت کلیه یا عفونت ادراری مکرر
- خونریزی مقعدی یا خونریزی واژینال
- خروج گاز، چرک یا مدفوع (بی‌اختیاری مدفوع) از واژن
روشهای تشخیص فیستول واژن
فیستول واژینال چگونه تشخیص داده می‌شود؟ پزشک یک معاینهٔ فیزیکی از جمله معاینهٔ لگنی انجام می‌دهد و علائم را ارزیابی می‌کند. آزمایش‌های تشخیصی فیستول واژن شامل موارد زیر است:
- ام‌آر‌آی لگن برای مشاهدهٔ واژن و رکتوم یا راست‌روده
- سیستوسکوپی برای مشاهده داخل مثانه و مجرای ادرار
- شمارش کامل خون و آزمایش ادرار برای بررسی عفونت
- کولونوسکوپی برای بررسی داخل رکتوم و تمام رودهٔ بزرگ
- رادیولوژی فیستولوگرافی برای تعیین تعداد و اندازهٔ فیستول‌ها
- اوروگرام با استفاده از سی‌تی اسکن برای مشاهدهٔ واژن و مجاری ادراری
- تست رنگ، یعنی وارد کردن رنگ به رکتوم و بررسی علائم نشت رنگ از واژن
- سیگموئیدوسکوپی انعطاف‌پذیر برای مشاهده رکتوم و قسمت پایینی رودهٔ بزرگ یا کولون
- پیلوگرام رتروگراد با استفاده از رنگ تزریقی و اشعهٔ ایکس برای یافتن نشتی بین واژن و حالب
| دکتر فرشته دانشمند متخصص زنان اصفهان را در اینستاگرام دنبال کنید |
روشهای درمان فیستول واژن
درمان به نوع فیستول ارتباط دارد. برخی از فیستول‌های کوچک خودبه‌خود با درمان‌هایی مانند موارد زیر رفع می‌شوند:
آنتی‌بیوتیک برای عفونت‌ها یا داروهایی برای اختلالات التهابی روده
خود سوندگذاری موقت (سونداژ متناوب تمیز) برای تخلیهٔ مثانه حین بهبود فیستول وزیکوواژینال
استنت‌های حالب (استنت‌های کلیه) برای باز نگه داشتن حالب‌ها حین بهبود فیستول حالب واژینال
بیشتر افراد مبتلا به فیستول واژن نیاز به جراحی دارند. برای ترمیم فیستول واژن، جراح ممکن است از بافت خود بیمار، بافت آزمایشگاهی یا مش جراحی برای بستن شکاف استفاده کند. از هر 10 زن 9 نفر پس از جراحی ترمیم فیستول واژن بهبود کامل پیدا می‌کنند.
بعد از ترمیم فیستول واژن
پس از جراحی فیستول واژینال تناسلی-ادراری، ممکن است حین بهبود، برای تخلیهٔ ادرار به کمک نیاز داشته باشید. پزشک می‌تواند به شما استفاده از کاتتر (لولهٔ نازک توخالی که وارد مثانه می‌شود) را به شما آموزش دهد. اگر پزشک یک فیستول بزرگ بین واژن و یکی از اندام‌های دستگاه گوارش را ترمیم کند، ممکن است به استومی موقت نیاز داشته باشید که به شکل زیر تعبیه می‌شود:
- جراح یک سوراخ در شکم ایجاد می‌کند. این سوراخ استوما نامیده می‌شود.
- جراحی کولوستومی برای رودهٔ بزرگ یا ایلئوستومی برای رودهٔ کوچک باعث می‌شود مدفوع به سمت استوما فرستاده شود.
- کیسه‌ای که خارج از بدن و روی استوما قرار می‌گیرد مدفوع را جمع می‌کند. پزشک به شما یاد می‌دهد که چگونه کیسه را عوض کنید و استوما را تمیز نگه دارید.
- هنگامی که فیستول بهبود یافت، برای اتصال مجدد روده به رکتوم و بستن استوما به جراحی دیگری نیاز خواهید داشت.
در این مقاله سعی کردیم به تمام سوالات احتمالی شما پاسخ دهیم. در صورتی که همچنان در این خصوص سوالاتی برایتان مطرح است می‌توانید آن ها را در بخش دیدگاه مقاله با ما در میان بگذارید تا اسرع وقت به آن‌ها پاسخ دهیم. با سپاس از شما
دکتر فرشته دانشمند در کلینیک 24 – متخصص زنان اصفهان در دکتر آف