لقاح آزمایشگاهی (In Vitro Fertilization – IVF) عملی است که برای درمان مشکلات باروری مورد استفاده قرار می‌گیرد و به زوج‌های نابارور برای داشتن فرزند کمک می‌کند. در روش IVF، تخمک‌های بالغ از تخمدان‌های مادر برداشته شده و توسط اسپرم‌های پدر در آزمایشگاه بارور می‌شوند. سپس تخمک‌های بارور شده (رویان‌ها) در رحم مادر کاشته می‌شوند. یک سیکل IVF حدود دو هفته طول می‌کشد. لقاح آزمایشگاهی، مؤثرترین شکل از روش‌های کمک به باروری (Assisted Reproductive Technology – ART) می‌باشد.
احتمال داشتن یک نوزاد سالم با استفاده از IVF به عوامل مختلفی همچون سن مادر و علت ناباروری بستگی دارد. علاوه بر این، لقاح آزمایشگاهی می‌تواند زمان‌بر، پرهزینه و تهاجمی باشد. اگر بیش از یک رویان در رحم مادر کاشته شود، IVF ممکن است منجر به بارداری‌های چند قلو شود.
چه زمانی IVF انجام می‌شود؟
روش IVF تنها یکی از گزینه‌های درمانی ممکن برای ناباروری است. بسته به علت ناباروری، افراد ممکن است گزینه‌های درمانی کم‌تهاجم‌تری را امتحان کنند. یکی از این روش‌ها استفاده از داروهای باروری است که موجب افزایش تولید تخمک‌های مادر می‌شود. روش دیگر، تلقیح درون رحمی (Intrauterine Insemination – IUI) می‌باشد که در آن اسپرم‌ها به طور مستقیم درون رحم قرار می‌گیرند. روش IVF به عنوان درمان اولیۀ ناباروری به مادرانی که بیش از 40 سال دارند، پیشنهاد می‌شود. این روش در مواردی که مادر شرایط سلامتی خاصی داشته باشد نیز قابل انجام است.
عوامل ایجاد ناباروری
- انسداد یا آسیب لولۀ فالوپ: انسداد و یا آسیب لولۀ فالوپ، بارور شدن تخمک و حرکت رویان در رحم را با مشکل مواجه می‌کند.
- اختلال در تخمک‌گذاری: اگر تخمک‌گذاری کم باشد یا وجود نداشته باشد، تخمک‌های کمتری برای باروری در دسترس خواهد بود.
- نارسایی زودرس تخمدان: نارسایی زودرس تخمدان به از دست رفتن عملکرد طبیعی تخمدان پیش از سن 40 سالگی گفته می‌شود. اگر تخمدان‌ها دچار نارسایی شوند، به طور طبیعی هورمون استروژن تولید نکرده و به طور منظم تخمک آزاد نمی‌کنند.
- اندومتریوز: اندومتریوز زمانی اتفاق می‌افتد که بافت رحم در خارج از رحم رشد کند که این امر اغلب بر عملکرد تخمدان‌ها، رحم و لوله‌های فالوپ اثر
می‌گذارد. - فیبروئیدهای رحمی: فیبروئیدها تومورهای خوش‌خیمی در دیوارۀ رحم هستند که بیشتر در سنین 45-35 سالگی شایع است. فیبروئیدها ممکن است با کاشت تخمک‌های بارور شده در رحم تداخل ایجاد کند.
- عقیم‌سازی لوله‌های رحمی: بستن لوله‌های رحمی یک روش عقیم‌سازی است که در آن به منظور جلوگیری از بارداری، لوله‌های فالوپ به طور دائم قطع یا مسدود می‌شوند. اگر فردی پس از این عمل بخواهد بچه‌دار شود، لقاح آزمایشگاهی یک روش جایگزین مناسب خواهد بود.
- اختلال در تولید یا عملکرد اسپرم: غلظت پایین‌تر از حد طبیعی، حرکت ضعیف و یا وجود ناهنجاری‌هایی در اندازه و شکل اسپرم می‌تواند کار اسپرم را برای بارور کردن تخمک مشکل کند.
- ناباروری نامشخص: هیچ دلیلی برای این نوع ناباروری‌ها یافت نشده است.
- اختلالات ژنتیکی: اگر زن یا مرد در معرض خطر انتقال یک اختلال ژنتیکی به فرزندشان باشند، ممکن است به آزمایش تشخیص ژنتیکی پیش از لانه‌گزینی (Preimplantation Genetic Diagnosis – PDG) نیاز داشته باشند.