علل و علائم عدم تخمک گذاری چیست؟
به آزاد شدن تخمک از تخمدان های یک زن در طول چرخه قاعدگی تخمک گذاری گفته می شود. عدم تخمک گذاری یکی از علل شایع ناباروری است. این وضعیت اغلب به دلیل عدم تعادل هورمونی رخ می دهد و علامت اصلی آن داشتن قاعدگی نامنظم است. عدم تخمک گذاری اغلب با تغییر شیوه زندگی و یا مصرف دارو درمان می شود. قصد داریم تا در این مطلب به بررسی علل و علائم عدم تخمک گذاری بپردازیم. این مطلب از نظر علمی به تأیید دکتر فرشته دانشمند متخصص زنان اصفهان رسیده است.
عدم تخمک گذاری زمانی رخ می دهد که در طول چرخه قاعدگی هیچ تخمکی از تخمدان شما آزاد نشود. آزاد شدن یک تخمک برای بارداری لازم است. از آنجایی که چندین هورمون مختلف در تخمک گذاری دخیل هستند، دلایل زیادی برای عدم تخمک گذاری وجود دارد. عدم تخمک گذاری مزمن یکی از علل شایع ناباروری است. بررسی ها نشان می دهد که بیش از ۴۰ درصد از زنان به دلیل عدم تخمک گذاری توانایی باروری خود را از دست داده اند.
نحوه عملکرد تخمک گذاری
تخمک گذاری به آزاد شدن یک تخمک از تخمدان های یک زن گفته می شود. تخمک گذاری بخشی از چرخه قاعدگی زنان است. آزاد شدن تخمک به طور متوسط، در روز ۱۴ سیکل قاعدگی ۲۸ روزه رخ می دهد. هورمون های متعددی در تخمک گذاری نقش دارند.
مطلب پیشنهادی برای مطالعه : کاربردها و مزایای آزمایش AMH چیست؟
فرآیند تخمک گذاری زمانی شروع می شود که بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH) را آزاد می کند. گنادوتروپین باعث می شود که غده هیپوفیز که در ساقه مغز قرار دارد، هورمون محرک فولیکول (FSH) و هورمون لوتئینه کننده (LH) را ترشح کند.
بین روزهای ششم و چهاردهم چرخه قاعدگی
FSH باعث می شود فولیکول های تخمدان به تدریج به بلوغ برسند. فولیکول ها به کیسه های کوچک مایع در تخمدان ها گفته می شود که هر یک حاوی یک تخمک در حال رشد هستند. در روزهای 10 تا 14 چرخه قاعدگی، تنها یکی از فولیکول‌های در حال رشد، تخمک کاملاً بالغ را تشکیل می‌دهد. در حدود روز چهاردهم چرخه قاعدگی، افزایش ناگهانی LH باعث می شود که تخمدان تخمک خود را آزاد کند. به این حالت تخمک گذاری می گویند.
پس از تخمک گذاری
تخمک سفر پنج روزه خود را از طریق لوله فالوپ به سمت رحم آغاز می کند. همانطور که تخمک از طریق لوله فالوپ به سمت رحم حرکت می کند، سطح پروژسترون، در بدن افزایش می یابد. ترشح زیاد این هورمون به آماده سازی پوشش رحم برای بارداری کمک می کند.
علائم بروز عدم تخمک گذاری
آگاهی از علائم کلی تخمک گذاری و پیگیری چرخه های قاعدگی می تواند در مورد علائم و نشانه های این اختلال به شما هشدار دهد. مهم است که به خاطر داشته باشید که پریود شدن لزوماً به معنای تخمک گذاری نیست. علائم و نشانه های این اختلال می تواند شامل موارد زیر باشد:
نامنظم بودن قاعدگی
اگر مدت زمان بین دو قاعدگی تغییر کند، دوره قاعدگی شما نامنظم در نظر گرفته می شود. متوسط چرخه قاعدگی ۲۸ روز است، اما می تواند چند روز کوتاهتر یا طولانی تر از دوره قبل باشد.
قاعدگی های بسیار زیاد یا کم
پریود سنگین با از دست دادن بیش از ۸۰ میلی لیتر خون در طول چرخه قاعدگی تعریف می شود. همچنین قاعدگی های سنگین در اغلب موارد بیش از هفت روز طول می کشند. از دست دادن خون کمتر ۲۰ میلی لیتر در طول دوره به عنوان قاعدگی سبک در نظر گرفته می شود.
فقدان پریود (آمنوره)
از دست دادن یک یا چند دوره قاعدگی بدون بارداری می تواند نشانه عدم تخمک گذاری باشد. به این وضعیت در اصطلاح پزشکی آمنوره گفته می شود.
کمبود مخاط دهانه رحم
درست قبل و در حین تخمک گذاری، بیشترین ترشحات واژن به نام مخاط دهانه رحم را مشاهده می کنید. این مخاط حالتی سفید و چسبناک دارد و شبیه سفیده تخم مرغ خام است. اگر این ترشحات را ندارید، ممکن است دچار عدم تخمک گذاری شده باشید.
نامنظم بودن دمای پایه بدن
دمای پایه بدن زمانی است که به طور کامل در حالت استراحت هستید. در طول تخمک گذاری معمولاً بعد از بیدار شدن از خواب و قبل از انجام هر نوع حرکت یا فعالیت بدنی احساس گرما می کنید. تخمک گذاری می تواند باعث افزایش جزئی در دمای پایه بدن شما شود.
دلایل عدم تخمک گذاری
به طور کلی، این اختلال به دلیل اختلال عملکرد یک یا چند هورمون خاص، به ویژه هورمون های زیر در بدن رخ می دهد:
- لوتئینه کننده (LH)
- هورمون محرک فولیکول (FSH)
- هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH)
با این حال، حتی هورمون‌هایی که مستقیماً در تخمک‌گذاری نقش ندارند، مانند تستوسترون و پرولاکتین، می‌توانند بر هورمون‌های مورد نیاز برای تخمک‌گذاری تأثیر بگذارند. به طور کلی عدم تعادل هورمونی و ابتلا به بیماری های زیر می تواند باعث این اختلال در زنان شود:
کم کاری تیروئید
غده تیروئید غده ای پروانه ای شکل است که درست در جلوی گردن قرار دارد. این غده دو هورمون به نام های تری یدوتیرونین (T3) و تیروکسین (T4) تولید می کند که برای بسیاری از عملکردهای مهم بدن مورد نیاز هستند. سطح پایین تیروکسین خون باعث افزایش ترشح هورمون پرولاکتین توسط غده هیپوفیز می شود. پرولاکتین هورمون لوتئینیزه کننده (LH) و هورمون محرک فولیکول (FSH) که برای تخمک گذاری لازم هستند، را سرکوب می کند. بنابراین سطوح پایین تیروکسین می تواند باعث عدم تخمک گذاری در زنان شود. بیماری هایی که با کم کاری تیروئید در ارتباط هستند، عبارتند از:
- پرتو درمانی
- جراحی تیروئید
- مصرف برخی داروها مانند لیتیوم
- تیروئیدیت هاشیموتو، یک بیماری خود ایمنی
- سطوح پایین هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH)
هیپوتالاموس غده مهمی در مغز است که هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH) را تولید می کند. گنادوتروپین باعث ترشح هورمون لوتئینیزه کننده (LH) و هورمون محرک فولیکول (FSH) می شود که برای تخمک گذاری لازم هستند. به همین دلیل، داشتن سطوح پایین گنادوتروپین جفتی در خون می تواند باعث این اختلال شود. آسیب به هیپوتالاموس می تواند باعث ترشح سطوح پایین گنادوتروپین شود. این هورمون ها در عملکرد جنسی زنان نقش بسیار مهمی دارند. بنابراین کاهش شدید این هورمون در خون باعث این اختلال و در نهایت ابتلا زنان به ناباروری می شود.
میزان بالای آندروژن ها (هیپرآندروژنیسم)
آندروژن ها گروهی از هورمون ها هستند که به رشد و تولید مثل در مردان و زنان کمک می کنند. به طور معمول، آندروژن ها به عنوان هورمون های مردانه در نظر گرفته می شوند، اما بدن زنان نیز مقدار کمی هورمون آندروژن تولید می کند. تستوسترون، آندروسترون و آندروستندیون جزء مهمترین آندروژن ها هستند. غدد جنسی یعنی تخمدان ها در زنان و بیضه ها در مردان و همچنین غده فوق کلیوی آندروژن تولید می کنند.
گاهی ممکن است هورمون های آندروژن در بدن یک زن بیشتر از سطوح طبیعی باشد. به این وضعیت در اصطلاح پزشکی هیپرآندروژنیسم گفته می شود. فولیکول های تخمدان زنان حاوی تخمک هستند. سطوح بالای آندروژن باعث می شود که این فولیکول ها به جای بزرگ شدن و به بلوغ رسیدن مانند قبل از تخمک گذاری، کوچک بمانند. بیماری هایی که می توانند باعث ابتلا به هیپرآندروژنیسم شوند عبارتند از:
- چاقی بیش از حد
- مشکلات غده فوق کلیوی
- سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)
- مصرف برخی داروها مانند استروئیدهای آنابولیک
- اختلالات غده هیپوفیز، مانند سندرم کوشینگ یا آکرومگالی
- اختلال عملکرد غده هیپوفیز (هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروف)
غده هیپوفیز در زنان هورمون لوتئینه کننده (LH) و هورمون محرک فولیکول (FSH) را تولید می کند که برای تخمک گذاری مورد نیاز هستند. اگر غده هیپوفیز به اندازه کافی LH و FSH ترشح نکند باعث عدم تخمک گذاری می شود. بیماری هایی که باعث می شوند غده هیپوفیز شما LH و FSH کافی آزاد نکند عبارتند از:
- سندرم شیهان
- تومور غده هیپوفیز
- آسیب به غده هیپوفیز
- داشتن وزن یا شاخص توده بدنی (BMI) بسیار پایین
- انجام تمرینات ورزشی طولانی مدت یا بیش از حد شدید
- سطوح بالای پرولاکتین (هیپرپرولاکتینمی)
| دکتر فرشته دانشمند را در اینستاگرام دنبال کنید |
پرولاکتین هورمونی است که توسط غده هیپوفیز شما ترشح می شود که عمدتاً برای تحریک تولید شیر مادر (شیردهی) شناخته می شود. پرولاکتین همچنین هورمون لوتئینیزه کننده (LH) و هورمون محرک فولیکول (FSH) را که برای تخمک گذاری لازم هستند سرکوب می کند. به همین دلیل، مقدار بالای پرولاکتین در خون شما می تواند باعث این اختلال شود. شرایط و موقعیت هایی که می توانند باعث هیپرپرولاکتینمی شوند عبارتند از:
- بیماری کلیه ها یا کبد
- آسیب به غده هیپوفیز
- اختلال عملکرد غده هیپوفیز
- شیر دادن طولانی مدت به نوزاد
- نوعی تومور غده هیپوفیز به نام پرولاکتینوما
مصرف برخی داروها، مانند داروهای روانگردان، مخدرها و داروهایی که زخم معده یا افزایش سطح اسید معده را درمان می کنند.
مطالعه بیشتر:
بررسی علائم رایج در هفته ۴۰ بارداری