اندازه طبیعی فولیکول برای بارداری
در این بخش از سایت دکتر فرشته دانشمند متخصص زنان اصفهان به بررسی اندازه فولیکول برای بارداری می پردازیم تاپایان همراه ما باشید. هر دختر از زمانی که در رحم مادر خود قرار دارد تعداد زیادی فولیکول در بدنش تشکیل می شود که بعد از به دنیا آمدن به تدریج این فولیکول ها کم می شوند. در واقع این فولیکول ها محل بلوغ تخمک ها قبل از باروری هستند و با بلوغ دختر در هر سیکل قاعدگی در روزهای تخمک گذاری یکی از فولیکول های بالغ یک تخمک قابل باروری را آزاد می کند. پس از گذشت سنین باروری زن، به میزان قابل توجهی این فولیکول ها کاهش یافته و در دوران یائسگی تقریبا از بین می روند و یا تعدادشان آنقدر کم است که دیگر بارداری اتفاق نمی افتد.
فولیکول چیست؟
در ابتدا می خواهیم درباره فولیکول توضیح بدهیم. باید توجه داشته باشید که فولیکول، اووسیت یا همان سلول تخم نیست. خیلی از بیماران این دو را با هم به اشتباه می گیرند. گامت زن ( عامل بارداری)، تخمک است و گامت مرد، اسپرم است و سلول تخم تازه بعد از لقاح این دو باهم تشکیل می شود.
فولیکول ساختار عملکردی است که بخشی از تخمدان ها را تشکیل می دهد و تخمک سلولی است که از دیواره داخلی فولیکول بصورت منظم و در هر سیکل قاعدگی بالغ و آزاد می شود. علاوه برآن فولیکول با سلول هایی که دارد استروژن لازم برای بالغ شدن تخمک را آزاد می کند.
در واقع فولیکول یک ساک احاطه کننده تخمک در تخمدان انسان است. وقتی یک فولیکول برای بالغ شدن تحریک می شود بزرگ شده و پر از مایع می شود. سپس تخمک به یکی از دیواره های فولیکول متصل خواهد شد. در هر سیکل فقط یک بار یک فولیکول به طور کامل بالغ می شود و همان یک بار تخمک گذاری انجام خواهد شد. پس از آن تخمک به سمت لوله فالوپ حرکت می کند.
سلول های تخمک در اولین هفته جنینی دختر در رحم مادر ایجاد می شود و بعد از اولین قاعدگی، هر ماه بصورت منظم یکی از این تخمک ها آزاد می گردند و کم کم تعداد آنها کم می شود. به همین دلیل است که با بالارفتن سن تعداد این تخمک ها کم شده و در نتیجه احتمال باردار شدن در سنین بالا کاهش و احتمال سقط جنین افزایش می یابد.
فولیکول تخمدان چیست؟
فولیکول های تخمدان کیسه های کوچک پر از مایع هستند که در تخمدان های زن یافت می شوند. آنها هورمون هایی را که بر روی مراحل چرخه قاعدگی تأثیر می گذارد، ترشح می کنند و زنان با حدود 300 تا 400 هزار فولیکول قابل رشد به دنیا می آیند که هر کدام بصورت جداگانه توانایی تخمک گذاری برای باروری را دارند. فولیکول ها و اندازه و وضعیت آنها بخش مهمی از ارزیابی باروری می باشند.
ارزیابی فولیکول ها شامل سونوگرافی لگنی رحم و تخمدان و همچنین آزمایش آنتی مولرین هورمون (AMH) می باشد. سونوگرافی لگن اندازه و تعداد فولیکول های موجود در تخمدان های شما را ارزیابی خواهد کرد. نتایج این اسکن و همچنین آزمایش خون شما به متخصص کمک می کند تا میزان قدرت باروری شما را به طور دقیق بررسی کند.
وجود فولیکول در تخمدان به چه معناست؟
دو عامل اصلی در مورد باروری زن وجود دارد:
- کیفیت تخمک
- تعداد فولیکول
تعداد فولیکول های موجود در تخمدان شما که از طریق آزمایش و سونوگرافی مشخص می شود به متخصص باروری در مورد بررسی وضعیت باروری شما کمک می کند. این به این دلیل است که فولیکول ها حاوی تخمک نابالغ هستند. این تخمک های نابالغ رشد می کنند تا زمانی که فولیکول های موجود در آن ها به اندازه مطلوب برسند و سپس در روزهای تخمک گذاری آزاد می شوند. هرچه شما مقدار بیشتری فولیکول داشته باشید، احتمال آزاد شدن تخمک قابل باروری هم بیشتر شده و بین این تخمک های سالم به احتمال زیاد با توجه به زمان مناسب نزدیکی و سالم بودن اسپرم یکی از آن ها قابلیت لقاح دارد و بارداری موفقی اتفاق خواهد افتاد.
کیفیت تخمک ها به سن و شیوه زندگی شما بستگی دارد. به عنوان مثال در یک زن با سن بالاتر مثلا بالای 35 سال، کیفیت تخمک ها، کاهش می یابد و به طور معمول از اواسط دهه 40، بیشتر زنان نمی توانند به طور طبیعی تخمک گذاری مفید داشته و باردار شوند. متاسفانه، هنوز روشی برای تشخیص کیفیت تخمک های شما پیدا نشده است.
اندازه طبیعی فولیکول برای بارداری چقدر است؟
فولیکول نرمال و بالغ که آماده آزاد سازی تخمک سالم با قابلیت لقاح و بارداری را داشته باشد در حدود 18 تا 24 میلی متر قطر دارد. بزرگتر از 25 میلی متر نمای کیست گونه دارد و بعید است تخمک آزاد شود. در یک سیکل منظم، فولیکول های مختلفی بزرگ و بالغ می شوند اما تنها یک فولیکول می تواند پروسه بالغ شدن را تا انتها در هر ماه کامل کند.
رشد فولیکول در هر روز
ممکن است فکر کنید رشد فولیکول با شروع چرخه قاعدگی شروع شده و پس از تخمک گذاری پایان می یابد، اما این تفکر اشتباه است. چرخه عمر فولیکولی قبل از تولد یک دختر، زمانی که تخمدان ها در رحم مادر رشد می کنند، شروع می شود. در این زمان، تخمدان ها تنها فولیکول های اولیه را دارند. فولیکول ها می توانند در این حالت که به آن حالت “خواب” می گویند تا 50 سال قبل از “بیدار شدن” باقی بمانند. شش ماه تا یک سال طول می کشد تا هر فولیکول اولیه و بالقوه به فولیکول بالغ آماده تخمک گذاری برسد. پس این چرخه متوقف نمی شود. در هر سیکل روزانه فولیکول ها تا دو میلی متر می توانند رشد کنند.
در هر مرحله از رشد فولیکول، بسیاری از فولیکول ها قبل از اینکه بالغ بشوند از بین می روند و به نظر می رسد رسیدن به مرحله تخمک گذاری برای فولیکول ها مانند رقابت در یک بازی المپیک می باشد. به همین دلیل در هر سیکل قاعدگی تنها یک فولیکول به بلوغ کامل رسیده و تخمک قابل باروری را آزاد می کند. در واقع کمتر از یک درصد از فولیکول ها تخمک گذاری می کنند.
مراحل رشد فولیکول عبارتند از:
1- فولیکول اصلی
یعنی مرحله ای که تمام فولیکول ها درون تخمدان های نوزاد دختر بصورت بالقوه هستند.
2- فولیکول های اولیه
که چند فولیکول اصلی در مرحله فولیکول اولیه شروع به بلوغ و رشد می کنند تا به یائسگی برسند.
3- فولیکول های ثانویه
که شامل سلول های اضافی هستند، که هورمون ها را ترشح می کنند.
4- فولیکولهای سومی
همچنین به عنوان فولیکول های آنترال شناخته می شوند که حاوی حفره مایع پر شده به نام antrum هستند. فولیکول ها در این مرحله از طریق سونوگرافی ترانس واژینال قابل مشاهده می باشند.
5- فولیکول Graafian
(فولیکول بزرگ برای تخمک گذاری، تنها یک یا دو فولیکول سوم در هر دوره به تخمک گذاری می رسند و بالغ می شوند)
6-Corpus luteum
همان فولیکولی است که بعد از بلوغ پاره شده و تخمک قابل باروری را آزاد می کند.
درباره سیکل قاعدگی خود بیشتر بدانید!
در نیمه اول سیکل قاعدگی، یک کیست کوچک که فولیکول نامیده می شود در یکی از تخمدان های زن شروع به رشد می کند. بافت احاطه کننده این فولیکول باعث ترشح هورمون های استروژنی می شود. استروژن در دهانه رحم در گردش است و تولید ماده ای به نام موکوس را تحریک می کند. موکوس مسیر حرکت اسپرم را در لوله فالوپ آسان کرده و احتمال بارداری را افزایش می دهد.
استروژن در حال گردش در دیواره رحم باعث رشد بافتی دیواره می شود و مکان را برای لقاح تخمک و اسپرم فراهم می کند. در اواسط سیکل قاعدگی غده هیپوفیز هورمونی به نام هورمون LH ترشح می کند و پس از آن هورمون پروژسترون از فولیکول ترشح می شود.
از این مرحله به بعد به فولیکول لتئوم می گویند و ترشح پروژسترون تا پریودی ادامه پیدا می کند. اگر بارداری اتفاق بیفتد همچنان پروژسترون تولید شده، باعث لقاح تخمک و اسپرم می شود. زمانی که لقاح انجام شود هورمون بارداری به نام هورمون HCG نیز در خون و ادرار ترشح می شود. این هورمون باعث ادامه یافتن ترشح پروژسترون و استروژن خواهد شد. در صورتی که بارداری اتفاق نیفتد پروژسترون کاهش یافته و باعث فرو ریختن دیواره رحم و خونریزی می گردد.